Getijdenboek in het Nederlands

Geschreven en verlucht in de IJsselstreek, ca. 1465-1485

Geschilderde decoratie: ‘Sarijs’-groep

Dit handschrift is een goed voorbeeld van een getijdenboek uit de zogenaamde ‘Sarijs’groep, een grote groep handschriften die gekenmerkt wordt door een schrijffout in de kalender, waarin op 19 januari de martelaar Sarijs (verschrijving voor: Marijs) wordt vermeld. Er zijn verschillende aanwijzingen dat deze handschriften ergens in de IJsselstreek, waarschijnlijk in Zwolle, zijn ontstaan. Typerend voor het Oosten van het land zijn taaleigenaardigheden zoals ‘hilige’ voor ‘heilige’ en ‘holden’ voor ‘houden’. Het handschrift heeft een voor de groep kenmerkende versiering van gouden initialen op een blauw en roze veld van waaruit dunne penranken met gekleurde blaadjes uitlopen in de marge. Dezelfde decoratievormen komen, aangevuld met acanthusbladeren of rozetten, voor in twee andere handschriften in de collectie (zie nr. 16, BPH 50 en nr. 17, BPH 51). Het boek is waarschijnlijk lange tijd zonder band geweest, waardoor het eerste blad, waarop zich een gehistorieerde initiaal bevond, en het laatste blad verkleurd zijn en daardoor onleesbaar geworden. Waarschijnlijk was oorspronkelijk aan het begin ook een kalender aanwezig.

Beschrijving:

Perkament, 126 folia (nummer 39 overgeslagen; 84a), 147x109 (85x62) mm, 19 regels, littera textualis, Nederlands

Katernopbouw: merendeels katernen van 8 bladen: i-iv8 (f. 32), v4-1 (f. 35; mist laatste blad), vi-vii8 (f. 52), viii6 (f. 58), ix-x8 (f. 74), xi4 (f. 78), xii8 (f. 85), xiii10-1 (f. 94 mist laatste blad), xiv-xvii8 (126)

Boekband: 18de- of 19de-eeuws perkament over kartonnen platten, met voor en achter een papieren schutblad

Inhoud:

Verluchting:

- bij het begin van de hoofdteksten 1 gehistorieerde initiaal met randversiering (fol. 1r, zwaar beschadigd) en 4 gouden initialen op blauw/roze veld van 9-10 regels hoog met randversiering (ff. 36r, 59r, 79r, 95r);

- bij de gebedsuren gouden initialen op blauw/roze veld van 4 regels hoog met randversiering.

Alle geschilderde versiering in de stijl van de IJsselstreek: ‘Sarijs’.

- bij kleinere tekstonderdelen rode en blauwe lombarden van 2 regels hoog;

- in de tekst eenregelige rode lombarden.

Geen penwerk.

Herkomst:

In 1983 aangekocht op een veiling bij H. Tenner te Heidelberg (27-28 oktober 1983, lot 2).

Literatuur:

• J.P. Gumbert, Illustrated Inventory of Medieval Manuscripts in the Netherlands, Experimental precursor, 3, Leiden 1987, nr. 117, afb. 17 (als BPH 15)

• L.S. Wierda, De Sarijs-handschriften. Studie naar een groep laat-middeleeuwse handschriften uit de IJsselstreek (voorheen toegeschreven aan de Agnietenberg bij Zwolle). Proefschrift Universiteit van Groningen. Zwolle 1995, passim (zie register), beschrijving op floppy-disc, p.1-2 (als BPH z.n.)

• Website: Medieval Manuscripts in Dutch Collections (MMDC) 2007, 1 afb.

• K.H. Broekhuijsen, The Masters of the Dark Eyes. Late medieval manuscript painting in Holland. Turnhout 2009, 27 n. 84 (als BPH n.n.). (Ars Nova. Studies in Late Medieval and Renaissance Northern Painting and Illumination)

• W.C.W. Wüstefeld en A.S. Korteweg, Sleutel tot licht. Getijdenboeken in de Bibliotheca Philosophica Hermetica. Tentoonstellingscatalogus Amsterdam, Bibliotheca Philosophica Hermetica (Ritman Library), 2009. Amsterdam 2009, nr. 15