Gebedenboek in het Nederlands

Geschreven en verlucht in Leiden, ca. 1500

Gewassen pentekeningen: Meesters van Hugo Jansz van Woerden

Binnen het werk van de in Leiden werkzame Meesters van Hugo Jansz van Woerden vormt dit gebedenboek een uitzondering (zie ook nr. 21, BPH 11 en nr. 24, BPH 163). Het grootste deel van de tekst bestaat uit een serie gebeden, die zijn verdeeld over de zeven dagen van de week. Elke weekdag begint met een gebed tot de Drieëenheid in relatie tot de zeven scheppingsdagen, waarna meditaties volgen over de Zondeval, en over Maria en Christus. Aan deze tekst zijn, eveneens verdeeld over de weekdagen, 52 gekleurde tekeningen toegevoegd, elk met een begeleidend gebed, die tezamen een doorlopende serie vormen van het leven van Maria en van Christus, beginnend met de Presentatie van Maria in de Tempel en eindigend, na de Hemelvaart en Pinksteren, met het Laatste Oordeel. Deze zeldzame reeks voorstellingen is vrijwel eender te vinden in een getijdenboek van de Zwarte-Ogen-Meesters in de collectie (nr. 19, BPH 2), maar daar moest men de verschillende getijdenteksten in een bepaalde volgorde plaatsen en kleinere tekstdelen van een illustratie voorzien om de gehele serie er in onder te kunnen brengen. Bijzonder voor de Meesters van Hugo Jansz van Woerden is eveneens de toegepaste schilderwijze: gewassen pentekeningen, die in een zachte, picturale stijl zijn uitgevoerd. Met hun gemengde techniek verbinden de voorstellingen de spontaniteit van tekeningen met de kleurigheid van geschilderde miniaturen.

Beschrijving:

Perkament, 154 folia (genummerd 1-153, 8bis), 132x90 (88x65) mm, 18-21 regels, littera hybrida, Nederlands

Katernopbouw: katernen merendeels van acht bladen: i8-1 (f. 7; mist eerste blad, waarschijnlijk blanco); ii8-1 (f. 12; mist 3, met miniatuur); iii8-1 (f. 19; mist 6de blad, met miniatuur); iv8 (f. 27); v8-1 (f. 34; mist 8ste blad‌); vi-vii8 (f. 50); viii8-1 (f. 57; mist 6de blad, met miniatuur); ix-xx 8 (f. 154)

Boekband: bruin leer uit 1990, blind gestempeld, met 1 schutblad voor en achter

Inhoud:

Verluchting:

- 52 gewassen pentekeningen ( 80/90x60 mm), met eronder twee regels tekst;

- bij alle tekstonderdelen rode en blauwe initialen van 2 regels hoog bij in de tekst;

- in de tekst rode en blauwe initialen van 1 regel hoog

Voorstellingen:  

Herkomst:

In 1989 aangekocht op een veiling bij Christie’s te Londen (21 juni 1989, lot 35)

Literatuur:

• Catalogus Christie’s, Londen, 21 juni 1989, nr. 35, 2 afb.

• J.H. Marrow, inleiding; H.L.M. Defoer, A.S. Korteweg en W.C.M. Wüstefeld, The Golden Age of Dutch manuscript painting. Tentoonstellingscatalogus Utrecht, Museum Het Catharijneconvent en New York, The Pierpont Morgan Library, 1989-1990. Stuttgart 1989 ‌| New York 1990, 286

•J.M. Plotzek, Ars vivendi, ars moriendi. Die Handschriftensammlung Renate König. München 2001, 467

• Website: Medieval Manuscripts in Dutch Collections (MMDC) 2007, 1 afb.

• T. Schoutsen, ic bint dien ghi soect. Miniaturen en gebeden BPH 79. Masterscriptie Universiteit van Amsterdam, 2008

• K.H. Broekhuijsen, The Masters of the Dark Eyes. Late medieval manuscript painting in Holland. Turnhout 2009, 20, 54. (Ars Nova. Studies in Late Medieval and Renaissance Northern Painting and Illumination)

• W.C.W. Wüstefeld en A.S. Korteweg, Sleutel tot licht. Getijdenboeken in de Bibliotheca Philosophica Hermetica. Tentoonstellingscatalogus Amsterdam, Bibliotheca Philosophica Hermetica (Ritman Library), 2009. Amsterdam 2009, nr. 23

De vermelding: Mulder met een G-nummer achter een deel van de gebeden verwijst naar het overzicht van gebeden in: J. Deschamps (†) en H. Mulder, Inventaris van de Middelnederlandse handschriften van de Koninklijke Bibliotheek van België (voorlopige uitgave). Elfde Aflevering. Brussel 2009, 79-133: Gebeden (lijst)