English version

Een onbekende Maria?

In een van de devotionele werken die figureren in de tentoonstelling ‘Goddelijke Stoffe’ zit de gravure van Maria met kind bijgebonden, die u hier afgebeeld ziet. Het betreft een druk uit ca.1532, door Gerard van der Hatart uit Den Bosch; de tekst is van Johannes Lanspergius, getiteld Spiegel der volcomenheit (nr. 12). Lanspergius was prior van het kartuizer Vogelsanckconvent bij Gulick (N-B); zijn werken vormen een praktisch richtsnoer voor een verdiepte spiritualiteit door beschouwing, ascese en gebed. Centraal staat daarbij het leven en lijden van Christus, net als bij de Devotio Moderna.

Hoewel Lanspergius ook blijk geeft van een diepe Maria-verering, zou het heel goed kunnen dat de prent oorspronkelijk niet bij het boekje hoort. Hij maakt er geen bibliografisch onderdeel van uit: dat wil zeggen dat hij niet is afgedrukt op een van de vellen waar tekst van het boekje op staat. Gravures werden heel vaak op een los blad gedrukt en later ingevoegd. Een van de redenen daarvoor is dat voor het drukken van een gravure of ets van een andere pers gebruik moest worden gemaakt dan voor boekdruk. Om vast te stellen of zo’n losse prent al of niet oorspronkelijk voor het boek bedoeld was, moet men dus naar zoveel mogelijk andere exemplaren kijken. Hebben ze allemaal een extra prent, dan is het boek kennelijk zo op de markt gebracht. In het geval dat we maar een of twee exemplaren van een druk kennen, wordt het lastig, zoals bij deze uitgave van de Spiegel der volcomenheit. Ons exemplaar is volgens de opgave van de STCN het enige exemplaar dat zich in Nederland bevindt; er is nog één ander exemplaar bekend in de Universiteitsbibliotheek van Gent – en dit heeft geen illustratie.    

Deze vraag valt dus niet op te lossen tot er mogelijk nog ergens een exemplaar opduikt. Op een andere vraag zouden we ook graag een antwoord vinden: wie is de graveur van deze prent? Hij is middenonder gesigneerd met een monogram dat wij niet hebben kunnen identificeren. Als we weten wanneer deze graveur werkzaam was, kunnen we daar misschien ook uit afleiden of de prent oorspronkelijk bij het boek gehoord kan hebben of niet. Bent u toevallig degene die ons op het juiste spoor kan zetten? Wij zouden blij zijn met uw suggestie: bph@ritmanlibrary.nl